[B]

 

[Prologus]

Cupientes aliquid de penuria ac de nostra…

 

[1]

Dimissis divisionibus propter parvulos construitur et exponitur ita textus, supple : Nos magister Petrus Lombardus, Parisiensis episcopus.

[1]. Cupientes id est ex animo desiderantes mittere aliquid sc. parvum, exile et debile de nostra penuria sc. eloquentiae ac, id est etiam de nostra tenuitate, id est modicitate scientiae in gazophylacium, id est in sacram scripturam cum paupercula subaudi : vidua offerente duo minuta era praesumpsimus scandere, id est ascendere ardua, id est divina secreta et necessaria, supple : et praesumpsimus agere, id est componere opus, supple : innixi divino auxilio ultra vires nostras ; statuentes fiduciam, id est confidendam consummationis, id est fruitionis, quod idem est et statuentes mercedem, id est praemium laboris, supple : nostri in Samaritano id est custode Christo, qui Samaritanus prolatis, id est datis duobus denariis, id est veteri et novo testamento, in quibus apparet imago regis Christi, in curationem semivivi sc. vulnerati in bonis naturalibus et spoliati bonis gratuitis et in via derelicti professus est, id est promisit reddere, supple : in morte et finaliter in die iudicii in maiori mercede, supereroganti, id est expendenti ultra datam summam [cuncta]. Veritas pollicentis, id est promittentis delectat nos ; sed immensitas, id est magnitudo laboris terret. Desiderium, id est affectus proficiendi hortatur id est admonet, sed infirmitas supple : quia penuria et tenuitas deficiendi dehortatur id est retrahit, quam, supple : infirmitatem zelus, id est amor incensus domus Dei, id est ecclesiae vincit, id est superat.

 

[2]. Quo supple : zelo inardescentes id est inflammati studuimus munire vel munitam ostendere clypeis id est rationibus et auctoritatibus Davidice turris, id est sacrae scripturae nostram fidem adversus errores carnalium hominum, id est illorum, qui errant propter carnales voluptates, atque animalium hominum qui errant propter intellectus sui depressionem, ac, id est etiam studuimus apperire, id est manifestare abdita id est secreta theologicarum inquisitionum, id est quaestionum quantum ad tres libros et nec non id est insuper studuimus tradere notitiam ecclesiasticorum sacramentorum, supple : quantum ad 4m librum pro modulo, id est parvo modo nostrae intelligentiae, id est cognitionis. Non valentes resistere iure, id est iuste votis id est desideriis studiosorum fratrum, flagitantium, id est assidue rogantium nos servire lingua ac stylo eorum laudabilibus studiis in Christo : quas bigas sc. linguam et stylum caritas, id est amor Christi agitat, id est suscitat vel impellit in nobis.

 

[3]. Quamvis non ambigamus, id est non dubitemus omnem sermonem humani eloquii fuisse obnoxium, id est expositum semper calumniae, id est falsae criminationi, atque contradictione aemulorum, id est detractorum, quia dissentientibus motibus, id est affectibus voluntatum diversarum quoque, id est etiam sit dissentiens sensus animorum, id est intellectuum vel rationum, nam ex malitia in affectu gignitur caecitas in intellectu : ut cum id est unde quamvis omne dictum veri, id est omne dictum verum sit perfectum, id est roboratum ratione, tamen dum aliud, id est contrarium aut videtur aliis sc. quantum ad ignorandam in intellectu aut complacet, supple : quantum ad malitiam in affectu, supple : non mirum est quod error impietatis, id est infidelitatis, ignorantiae et malitiae obnitatur, id est contradicat veritati vel non intellecte, quantum ad ignorandam vel offendenti, quantum ad malitiam, ac, id est etiam, subaudi : non mirum, si invidia voluntatis resultet, id est contrarietur vel contra saltet ; quam, id est invidiam vel detrahendum voluntatem Deus, id est diabolus, qui est deus huius saeculi, id est hominum saeculo deditorum, operatur in illis diffidentiae, id est infidelitatis filiis, qui nec subiciunt, supple : obedienter voluntatem rationi nec impendunt, id est imponunt studium, id est vehementer diligendam doctrinae, supple : vere, sed nituntur id est conantur coaptare verba sapientiae, id est sacrae scripturae his, quae somniant, id est erroneae credunt, sectantes, id est imitantes rationem, supple : erroneam, placiti, supple : sui, sed non rationem veri, id est verae rei, quos diffidentiae filios iniqua, id est perversa voluntas incitat id est provocat non ad intelligentiam, id est cognitionem veritatis, sed ad defensionem placentium, supple : errorum vel placendum hominum (aliqui habent sibi, supple : qui diffidentiae filii) ; non, supple : sunt desiderantes doceri veritatem, sed, supple : sunt convertentes auditum, supple : suum ad fabulas sc. curiosas et vanas ab ea, supple : veritate. Quorum, supple : filiorum diffidentiae professio, id est intendo est magis conquirere placita, supple : eis quam docenda : id est digna doceri nec, supple : est eorum professio desiderare, id est affectare docenda, id est quae sunt digna doceri, sed coaptare doctrinam sc. aliorum et suam desideratis, id est, suis placitis, supple : tales habent rationem, id est apparendam vel speciem sapiende in superstitione, id est superflua religione vel in superficie. Quia mendax hypocrisis, id est mendacium palliatum praetendens veritatem, sequitur, id est concomitatur defectionem, id est defectum fidei (qui enim deficit in fide et dicit se esse fidelem, ille hypocritica palliat mendacium, cum sit mendax in facto) ut pietas, id est verus cultus Dei sit vel, id est saltim in verbis, quam, supple : pietatem, conscientia sc. depravata amiserat, quae, id est et, supple : tales reddunt, id est efficiunt ipsam pietatem omnium, supple : suorum gestorum impiam et simulatam mendacio verborum, vel reddunt, id est ostendunt ipsam simulatam pietatem, supple : esse impiam mendacio omnium verborum ; molientes, id est laborantes vel intendentes corrumpere... sanctitatem fidei et sic fidem sanctam quae, id est et ingerentes, id est inferentes vel facientes pruriginem, id est delectationem aurium aliis, supple : hominibus sub novello dogmate, id est nova falsa doctrina sui desiderii, qui sc. diffidentiae filii studentes contentioni, id est ad contentionem bellant contra veritatem sine foedere, supple : pacis et fidelitatis. Namque, id est quia pertinax pugna, id est perseverans et obstinata est inter assertionem, id est affirmationem veri, supple : apud catholicos et inter defensionem placiti, supple : falsi apud haereticos, paganos, vel Iudeos, dum veritas tenet se, supple : invicta consistens et voluntas erroris, supple : veritati oppositi tuetur se, id est defendit.

 

[4]. Igitur, supple : nos magister Petrus volentes evertere odibilem ecclesiam, id est congregationem infidelium Deo odibilem atque, id est etiam volentes oppilare, id est claudere ora, sc. latrantia horum, supple : infidelium aemulorum (ne queant, id est valeant effundere virus id est venenum nequitiae, id est infidelitatis in alios, supple : homines) et volentes exaltare, id est elevare, supple : supra errorem lucernam, id est verbum vel doctrinam veritatis in candelabro, id est in ecclesia, compegimus, id est compinximus vel collegimus volumen, id est librum istum in multo labore, sc. quoad animam ac sudore quoad corpus, praestante, id est praebente Deo principaliter. Item compegimus volumen ex testimoniis veritatis fundatis, id est stabilitis in aeternum et, supple : posuimus distinctum [in] quatuor libros. In quo, sc. volumine, supple : tu, lector vel auditor, reperies exempla, supple : quoad visibilia, quae, id est et doctrinam, supple : quoad invisibilia maiorum ; scil., doctorum, ut Augustini, Ambrosii, Ieronimi, Hilarii et aliorum, in quo, scil. : volumine prodidimus, id est manifestamus fraudulentiam, id est astutiam viperae , id est haereticae doctrinae per sinceram professionem fidei, supple : et complexi, supple : sumus, id est amplexati aditum, id est ingressum demonstrandae veritatis, nec inserti, id est implicati sumus periculo impiae professionis, id est infidelitatis, supple : et hoc fecimus utentes temperato moderamine inter utrumque, id est inter difficile et leve, inter prolixum et breve. Vero, pro sed sicubi, id est si alicubi nostra vox, id est nostrum dictum insonuit parum, non discessit a paternis limitibus, id est a sanctorum doctorum viis.

 

[5]. Igitur hic labor id est iste liber labore compositus non debet videri superfluus, id est inutilis cuiquam pigro, id est inexercitato vel multum docto, id est diligenti vel scienti, cum, id est ex quo, supple : ille labor, id est liber labore compositus sit necessarius, id est utilis multis in pigris, id est benivolis et diligenter studentibus quae, id est et, [supple :] cum sit necessarius multis indoctis, supple : qui non viderunt scripturae sententias et doctorum, inter quos, supple : indoctos necessarius, supple : est et mihi, supple : cum sit complicans, id est simul plicans et sic coniungens brevi volumine sententias, id est iudicia patrum appositis : testimoniis eorum, ut quaerenti, supple : aliquid de materia fidei non sit necesse, id est opportunum evolvere, id est revertere numerositatem librorum, cui, supple : quaerenti collecta brevitas, id est collectus brevis liber offert, supple : prompte, supple : illud, quod quaeritur sine labore, supple : gravi. Autem, id est sed, supple : ego, magister Petrus, desidero non solum pium lectorem, sed etiam liberum, id est qui in libertate est Spiritus Dei correctorem in hoc volumine, maxime, ubi profunda quaestio veritatis versatur, quae veritas utinam haberet tot inventores, supple : ad protegendum, quot habet contradictores ! Autem pro sed ut occurrat facilius, quod quaeritur, supple : in isto volumine, praemisimus, id est ante posuimus titulos singulorum, id est omnium librorum, quibus, supple : titulis capitula distinguuntur.

 

[2]

Haec est constructio et expositio prologi, quam lector distinguens in partes circa quamlibet partem debet vocabula latius declarare. Ut dicendo quod gazophiylacium est pecuniae reservatorium vel servatorium dividarum. Unde componitur ex persico et graeco : nam dicitur a gaza quod in persico sonat divitiae, vel thezaurus latine, et philaxe (vel philaxion) graece, id est custodia, vel servare latine. Et invenitur in sacra scriptura triplex gazophylacium : 1m Musach, quod erat ad oblationes regum dispositum, ut habetur 4 Regum 16, ubi dicitur : Musach quoque sabbati, quod aedificaverat in templo et ingressu regis exterius, convertit in templum Domini propter regem Assyriorum, sc. Achaz ; 2m erat corban vel corbana, quod erat ad donaria sacerdotum, Matth. 26 : Non licet eos mittere in corbanam ; 3m fuit ad oblationes plebis et communis populi Luc. 21, ubi multi ponebant multa et quaedam vidua duo minuta era ; cui viduae magister Petrus se associat, volens in communem thezaurum aliquid mittere, quod toti populo posset aliquantulum prodesse et valere. Dicunt etiam quidam, quod in Musach sabbati imponebantur oblationes festivae. Corban vero hebraice est idem, quod votum ; dicunt ergo, quod in corbanam mittebantur oblationes votivae, sed in gazophylacium oblationes spontaneae ; in proposito vero gazophylacium signat sacram scripturam, in qua sunt thezauri sapientiae et scientiae Dei reconditi, quibus anima restauratur. Unde Isaiae 33 dicitur : Divitiae salutis sapientiae et scientia.

 

Tunc dicitur in littera, semivivi, id est de medio mortui. Ille autem dicitur semivivus secundum corpus, cuius medietas corporis mortua est et alia viva - et ita non capitur in proposito. Alio modo semivivus dicitur, qui in corpore mortuus est et in anima vivit, ut sanctus Petrus iam est, et Christus erat in sancto triduo, cuius corpus mortuum iacuit in sepulcro et anima vixerat in paradiso - et iterum non capitur sic in proposito. Sed tertio modo semivivus est, cuius una pars, videlicet anima, mortua est, quia per peccatum mortale privata est Spiritus Sancti gratia, qui Spiritus vivificat animam sicut anima corpus, alia vero pars, sc. corpus, vivit : isto modo fuit homo quidam, descendens ab Ierusalem in Iericho, vulneratus in bonis naturalibus, spoliatus bonis gratuitis, derelictus a latronibus, id est a daemonibus, semivivus ; et isto modo accipitur hic in textu sicut Lucae 10. Integraliter autem mortui sunt nunc in inferno damnati, post diem autem iudicii omnes salvandi erunt integraliter vivi, sed omnes damnandi erunt aeternaliter semivivi, quia in penali vivi corpore et in anima mortificati.

 

Tunc postea dicitur Davidice turris Davidica turris est scriptura sacra, quae est ipsius David, id est Christi, qui est manu fortis, quam turrim in se angulari lapide et primo fundamento, quo nemo aliud ponere potest prius vel melius, exstruxit et supposuit in vivo sensu litterae ; deinde posuit allegoricum, hinc posuit tropologicum sive moralem, quod idem est, et altissime posuit anagogicum, ut sic hominem a terrenis ad caelestia elevaret.  

 

Deinde dicitur in littera bigas. Bigae dicuntur currus duas tantum habens rotas et sumitur hic metaphorice. Unde caritas est sicut vector, scriptura sacra sicut equus, stylus et lingua ut duae rotae ; in proposito magister vocat caritatem quasi vectorem dicens caritas Christi nos agitat et stylum cum lingua quasi duas rotas.

 

Tunc ulterius dicitur in littera calumniae. Calumnia secundum Ieronimum est falsa criminis impictio. Unde dicit : Calumniari est falsa crimina impingere et dicit, quod calumniatores parati sunt in aliis reprehendere, quod non sperant se assequi ; est etiam calumnia odiosa reprehensio, criminatio, oppressio, persecutio, iniusta spoliatio, accusatio, iniusta abiudicatio. Et propter ista singula dixit praecursor Christi militibus : Neminem concuciatis, neque calumniam faciatis ; sed estote contenti stipendiis vestris Lucae 3.

 

Deinde dicitur Deus saeculi. Sciendum, quod Deus primo et principaliter dicitur secundum essentiam, ut est omnisciens, omnipotens et summe bonus ; ut ibi Deut. 6 : Audi Israel : Dominus Deus tuus unus est, subaudi : tantum. Quandoque dicitur participative, ut in Psalmo : Ego dixi dii estis ; quandoque operatione miraculorum, ut ibi : Constitui te Deum Pharaonis ; quandoque usurpative, sive solum nuncupative, aut ex parte hominis, qui sibi creaturam pro Deo usurpat, aut ex parte diaboli, qui sibi honorem divinum attrahere conatur, et utroque modo isto dicitur diabolus Deus saeculi, id est hominum saeculariter vivendum, quia ipse in illis operatur malitiam et ipsi sunt ei subiecti, tamquam Deo suo. Si autem placet cui, potest etiam exponere, quod Deus omnipotens, qui est Deus huius saeculi, operatur permissive, quia permittit eos operari.

 

Dicitur etiam in littera veritati offendenti ; dubitatur, si veritas offendit. Et videtur, quod non, cum omnes homines desiderant naturaliter cognoscere veritatem. Etiam Augustinus in De vera religione dicit, quod veritas est lux, sed lux omnibus placet, immo cum veritas de esse sit bona, non includens rationem mali, ergo non potest odio haberi. Sciendum, quod veritas uno modo consideratur in propria natura secundum se ipsam, et sic naturaliter quilibet diligit eam ; alio modo secundum suum effectum, qui est manifestare malitiam, et propter istum effectum veritas est odiosa malis et offendit eos occasionaliter. Unde sicut lux placita est oculis sanis, quos nec offendit, sic displicens est oculis insanis, et illos offendit. Et cum mali sint in oculis, sc. in intellectu et in affectu insani, ideo odiunt veritatem et hinc dicit Lux et Veritas, Ioan. 3 : Qui male agit, odit lucem et non venit is ad lucem, ut non arguantur opera eius.

 

Item dicitur in littera veritati non intellecte. Sciendum, quod aliquis non intelligit datam veritatem vel quia non vult sequi scripturam ut Iudeus, vel quia non vult sequi rationem, vel quia spernit discere ab aliis confidens proprie sentencie, vel quia ex malitia contravenit veritati. Istos modos tangit magister in littera.

 

Item dicitur in littera in superstitione. Superstitio, ut dicit Glossa ad Colos. 2, est falsitas superhabundans, ubi nulla est utilitas. Haimo dicit : Superstitio est supramodum simulata religio.

 

Item dicitur dogma, id est doctrina falsa pertinaciter defensata. Unde ille dogmatizat, qui aliquam doctrinam falsam sacrae scripturae contrariam asseverat.

 

Item dicitur Ecclesia malignantium, quae est congregatio omnium damnandorum, sicut e contra ecclesia sancte viventium est congregatio omnium fidelium salvandorum, quae dicitur catholica, id est universalis, continens militantem, dormientem et triumphantem. Sicut ecclesia malignandum continet ecclesiam militantem diabolo et iam dolentem et victam in inferno, Ecclesiae sanctae Christus est caput, Ecclesiae malignandum caput est diabolus. Ecclesia Christi est corpus Christi mysticum, id est nunc nobis absconditum, de quo corpore non participant realiter damnandi, sed sunt sicut ulcera, flegmata et stercora, in die iudicii finaliter cum suis foetoribus et abusionibus a Christi corpore separanda. Illa autem ecclesia malignandum nunc infundit foetorem mali exempli et virus falsae doctrinae, quam Magister in praesenti satagit evertere, ne virus in membra Christi Ecclesiae diffundatur.